महाराष्ट्राच्या सत्तेत ‘वर्चस्वा’ची लढाई: मुख्यमंत्री फडणवीसांच्या दिल्ली दौऱ्याचे अर्थ आणि राजकीय समीकरणे
महाराष्ट्राचे राजकारण सध्या अत्यंत रंजक वळणावर आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा नुकताच झालेला दिल्ली दौरा केवळ एक सदिच्छा भेट नव्हती, तर राज्यातील सत्तेवर आपली पकड मजबूत ठेवण्यासाठी आणि मित्रपक्षांना कडक संदेश देण्यासाठी आखलेली एक सोची-समझी (नियोजित) रणनीती मानली जात आहे. ‘गादी सांभाळण्याच्या या धडपडी’मागे तीन मुख्य आणि अत्यंत संवेदनशील कारणे समोर येत आहेत:
मुख्यमंत्री फडणवीस यांचा दिल्ली दौरा नेमका उद्येश काय??
१. विधानपरिषद जागांवर वर्चस्वाची लढाई
दिल्ली दौऱ्याचे पहिले आणि तात्कालिक कारण म्हणजे महाराष्ट्रातील विधानपरिषदेच्या जागांचे वाटप. मित्रपक्ष—शिवसेना (एकनाथ शिंदे गट) आणि राष्ट्रवादी काँग्रेस (अजित पवार गट)—यांना किती जागा द्यायच्या, यावर पूर्णपणे भाजपचे आणि स्वतःचे वर्चस्व राहावे, अशी मुख्यमंत्री फडणवीस यांची इच्छा आहे.
या संदर्भात पार्श्वभूमी आधीच तयार करण्यात आली होती. महाराष्ट्र भाजप प्रदेशाध्यक्ष रवींद्र चव्हाण यांनी आधीच दिल्लीत भाजपचे केंद्रीय अध्यक्ष नितीन नवीन आणि गृहमंत्री अमित शहा यांची भेट घेऊन या विषयावर सविस्तर चर्चा केली होती. फडणवीस यांचा हा दौरा उसी कूटनीतिला (त्याच मुत्सद्देगिरीला) अंतिम रूप देण्यासाठी होता.
२. मित्रपक्षांचा ‘भ्रम’ तोडणे आणि स्वतःच्या ताकदीची जाणीव करून देणे
राज्याच्या राजकारणात गेल्या काही काळापासून मित्रपक्ष (शिंदे आणि अजित पवार गट) सातत्याने स्वतःची स्थिती मजबूत दाखवण्याचा प्रयत्न करत आहेत. अनेक प्रसंगी असेही दिसून आले आहे की, ते फडणवीसांच्या निर्णयांकडे दुर्लक्ष करून, थेट भाजपच्या केंद्रीय नेतृत्वाकडे तक्रार करण्याची रणनीती अवलंबत होते.
मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी आपल्या या दौऱ्यातून मित्रपक्षांचा हाच भ्रम तोडण्याचे काम केले आहे. दिल्लीत त्यांनी भाजप अध्यक्ष नितीन नवीन यांच्यासह पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांचीही विशेष भेट घेतली. सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे, या अत्यंत बैठकीत त्यांच्यासोबत मित्रपक्षांचे नेते एकनाथ शिंदे किंवा सुमित्रा पवार उपस्थित नव्हते. केंद्रीय नेतृत्वाच्या नजरेत महाराष्ट्राची सूत्रे कोणाच्या हातात आहेत, याचा हा स्पष्ट संकेत मानला जात आहे.
मायभूमीच्या प्रेमाने भारावलो; दिल्लीत राजकारण तर महाराष्ट्रात समाजकारण हेच ध्येय – विनोद तावडे
३. विनोद तावडेंची सक्रियता आणि फडणवीसांची ‘चिंता’
या संपूर्ण दौऱ्यामागे तिसरे आणि सर्वात मोठे अंतर्गत कारण आहेत—भाजपचे केंद्रीय सरचिटणीस विनोद तावडे. मात्र, या प्रकरणात मुख्यमंत्री फडणवीस यांना फारसे यश मिळण्याची चिन्हे दिसत नाहीत. देशातील प्रमुख राज्यांच्या विधानसभा निवडणुकांमध्ये पक्षासाठी उत्कृष्ट निकाल आणून तावडे हे भाजप केंद्रीय नेतृत्वाचे ‘ट्रम्प कार्ड’ बनले आहेत. त्यांच्या याच कामगिरीवर खूश होऊन हायकमनने नुकतेच त्यांना महाराष्ट्र कोट्यातून राज्यसभेवर पाठवले आहे.
सध्या संपूर्ण महाराष्ट्रात विविध संस्थांतर्फे तावडे यांच्या सत्काराचे कार्यक्रम आयोजित केले जात आहेत, ज्यामुळे तावडे यांची राज्याच्या राजकारणातील सक्रियता अचानक खूप वाढलेली दिसत आहे.
फडणवीसांची अस्वस्थता: राज्यात तावडे यांच्या वाढत्या सक्रियतेमुळे फडणवीस यांच्या गोटात खळबळ आणि अस्वस्थता असणे स्वाभाविक आहे. फडणवीस यांनी केंद्रीय नेतृत्वाकडे या विषयावर आपली चिंता व्यक्त केल्याचीही चर्चा आहे.
केंद्राची भूमिका: मात्र, राजकीय वर्तुळात अशी जोरदार चर्चा आहे की, या मुद्द्यावर केंद्राकडून मुख्यमंत्री फडणवीस यांना फारसे महत्त्व मिळालेले नाही आणि विनोद तावडे यांचा महाराष्ट्र दौरा कोणत्याही अडथळ्याविना सातत्याने सुरू आहे.
देवेंद्र फडणवीस यांचा हा दिल्ली दौरा दाखवतो की, ते एकीकडे मित्रपक्षांना त्यांच्या मर्यादांमध्ये राहण्याचा संदेश देत आहेत, तर दुसरीकडे पक्षांतर्गत निर्माण होणाऱ्या नवीन आव्हानांबाबत (विनोद तावडे) सतर्क आहेत. महाराष्ट्राच्या गादीवर आपले एकछत्र नियंत्रण ठेवण्यासाठी फडणवीसांची ही राजकीय खेळी येत्या दिवसांत काय रंग आणते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे.