दिल्ली दौऱ्यामुळे महाराष्ट्राचे राजकारण तापले: शिंदे-पवारांना बाजूला करून फडणवीस खेळताहेत का कोणती ‘अदृश्य चाल’?
महाराष्ट्राच्या राजकीय वर्तुळात पुन्हा एकदा चर्चा आणि तर्क-वितर्कांना उधाण आले आहे. मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचा नुकताच झालेला दिल्ली दौरा राज्यातील युती सरकारमधील अंतर्गत सुंदोपसुंदी आणि ‘पावर गेम’ उघडपणे अधोरेखित करत आहे.
संपूर्ण प्रकरण: गृह मंत्र्यांसोबत एकत्र, तर पंतप्रधानांना मात्र एकटेच भेटले!
काल (गुरुवारी) सकाळी मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस एका मोठ्या शिष्टमंडळासह दिल्लीत दाखल झाले. त्यांच्यासोबत उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे, उपमुख्यमंत्री सुमित्रा पवार आणि महाराष्ट्र मंत्रिमंडळातील अनेक महत्त्वाचे मंत्री उपस्थित होते.
दौऱ्याच्या सुरुवातीला सर्व काही सुरळीत आणि एकजूट असल्याचे दिसत होते:
केंद्रीय गृह मंत्री अमित शाह यांच्याशी भेट: या बैठकीत फडणवीस, शिंदे आणि सुमित्रा पवार हे तिघेही उपस्थित होते. बैठकीत महाराष्ट्रातील ऊस आणि कांदा उत्पादक शेतकऱ्यांच्या समस्यांवर सकारात्मक चर्चा झाली आणि त्यावर तोडगा काढण्याचे आश्वासन मिळाले.
पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांची भेट: खरा राजकीय ड्रामा यानंतर सुरू झाला. मुख्यमंत्री फडणवीस यांनी भाजपचे राष्ट्रीय अध्यक्ष नितीन नवीन यांच्यासोबत पंतप्रधान मोदी यांची भेट घेतली. मात्र, धक्कादायक बाब म्हणजे या अत्यंत महत्त्वाच्या बैठकीपासून उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे आणि सुमित्रा पवार या दोघांनाही दूर ठेवण्यात आले. महाराष्ट्र भाजपचाही इतर कोणताही नेता तिथे उपस्थित नव्हता.
राजकीय वर्तुळातील प्रश्न: आपल्याच मंत्रिमंडळातील इतक्या वरिष्ठ सहकाऱ्यांना दिल्लीला सोबत घेऊन जाणे आणि पंतप्रधानांच्या भेटीच्या वेळी त्यांना बाजूला करून एकट्यानेच भेट घेणे, ही महाराष्ट्राच्या राजकीय इतिहासातील कदाचित पहिलीच अनपेक्षित घटना असावी.
बदललेली समीकरणे: शिंदेंचे ‘पंख छाटण्याचा’ प्रयत्न की आणखी काही?
महाराष्ट्राच्या राजकारणाने गेल्या विधानसभा निवडणुकीनंतर मोठी कूस बदलली आहे. एक काळ असा होता जेव्हा एकनाथ शिंदे मुख्यमंत्री होते आणि देवेंद्र फडणवीस त्यांच्या हाताखाली उपमुख्यमंत्री म्हणून काम करत होते. आज हे चित्र पूर्णपणे बदलले आहे—फडणवीस राज्याची धुरा सांभाळत आहेत आणि शिंदे उपमुख्यमंत्र्यांच्या भूमिकेत आहेत.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, शिवसेना फोडून युतीत सामील करून घेणाऱ्या भाजपला यात केवळ अर्धेच यश मिळाले होते. शिंदेंना शिवसेनेपासून वेगळे करण्यात तर यश आले, पण त्यांचा पक्षात (भाजपमध्ये) विलय करण्याचा प्रयत्न अपयशी ठरला. आता भाजप नेतृत्व सातत्याने शिंदे गटाची ताकद मर्यादित ठेवण्याच्या आणि त्यांचे ‘पंख छाटण्याच्या’ रणनीतीवर काम करत आहे; आणि पंतप्रधान मोदींसोबतची ही ‘एकटेपणाची’ भेट याच रणनीतीचा एक भाग मानली जात आहे.
‘कसलेले खेळाडू’ ठरत आहेत एकनाथ शिंदे
भाजपच्या या कडक पवित्र्यानंतरही, एकनाथ शिंदे एका कसलेल्या राजकारण्याप्रमाणे फ्रंट फूटवर खेळत आहेत. ते केवळ आपल्या पक्षातील नेत्यांना आणि कार्यकर्त्यांना एकत्र ठेवण्यातच यशस्वी झाले नाहीत, तर भाजप नेतृत्वाकडून आपल्या मागण्या कशा मान्य करून घ्यायच्या, हे कौशल्यही त्यांना चांगलं ठाऊक आहे.
जागा वाटपाचा ड्रामा: लोकसभा आणि विधानसभा निवडणुकांमध्ये जागा वाटपावरून भाजप नेतृत्वाने दाखवलेली चालढकल आणि ‘ना-नुकर’ चे राजकारण शिंदेंनी अत्यंत हुशारीने हाताळले आणि सर्व निर्णय आपल्या बाजूने लावून घेतले.
स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या निवडणुका: स्थानिक नगर निकाय निवडणुकीतही जेव्हा अशीच परिस्थिती निर्माण झाली होती, तेव्हा शिंदेंच्या कुशल रणनीतीने शिवसेना कार्यकर्त्यांचे मनोधैर्य खचू दिले नाही आणि ते खंबीरपणे पाय रोवून उभे राहिले.
दिल्लीच्या या दौऱ्याने हे स्पष्ट केले आहे की, वरून जरी सर्व काही आलबेल दिसत असले, तरी महाराष्ट्राच्या महायुतीमध्ये पडद्यामागे शह-काटशहाचा खेळ पूर्ण वेगाने सुरू आहे. आता फडणवीस यांच्या या ‘एकल’ भेटीला उपमुख्यमंत्री एकनाथ शिंदे येत्या काळात कोणत्या राजकीय चालीने उत्तर देतात, हे पाहणे उत्सुकतेचे ठरेल.