याकूब फाशीला विरोध करणारे नसिरुद्दीन ‘स्लीपर सेल’ ?

मकरंद मुले यांच्या फेसबुक वाल वरुण साभार..!

“१९९३ च्या मुंबईच्या साखळी स्फोटातील आरोपी याकूब मेनन याची फाशी रद्द करावी यासाठी तत्कालीन राष्ट्रपती प्रणव मुखर्जी यांच्याकडे अर्ज करणाऱ्या महाभागांच्या यादीत नसिरुद्दीन शहा यांचे नाव होते. जिहादी हल्यात देशाची आर्थिक राजधानी बेचिराख करून अनेक निष्पाप नागरिकांचे प्राण घेणाऱ्या स्फोटातील आरोपी वाचावा यासाठी नसिरुद्दीन उतावीळ होता. त्यावेळी त्याला मुलांची चिंता, भविष्याची काळजी नव्हती. याकूबचे भविष्य त्याच्यासाठी महत्वाचे होते. देशाचे वर्तमान जिहादी पंज्यात पकडणाऱ्या आणि पुढील पिढ्यांचे भविष्य गहाण टाकणाऱ्या देशविरोधकांसाठी अश्रू ढाळणाऱ्या नसिरुद्दीन शहा यांना “स्लीपर सेल” म्हणणे गैर काय ?”

एकोणीसाव्या शतकातील सय्यद मुहम्मद शाह ज्यांनी १८५७ च्या पहिल्या स्वातंत्र्य संग्रामात ब्रिटिशांच्या बाजूने लढून भारतीय सैनिकांना विरोध केला होता त्यांचे नसिरुद्दीन शहा हे वंशज असल्याची माहिती विकिपीडियावर उपलब्ध आहे. त्यांची पहिली पत्नी परवीन ही डॉक्टर होती. ती नासिर यांच्यापेक्षा १४ वर्षांनी मोठी होती. त्यावेळी आपल्या कुटुंबाचा विरोध डावलून नासिर आणि तिचा निकाह झाला होता. त्या दोघांना एक मुलगी झाली. पण, मुलीच्या जन्माची खबर नासिर यांच्यासाठी आनंद देणारी नव्हती. तिच्या जन्मानंतर नसीरने दोघींकडे पाठ फिरवली होती. आपल्या मुलीचा चेहराही बघण्याचे सौजन्य त्यांनी दाखवले नाही. एका माहितीनुसार तब्बल १२ वर्षांनी परवीन बरोबर घटस्फोटाची कारवाई पूर्ण करताना नासिर आपल्या मुलीला भेटले. आज ज्या मुलांच्या भविष्याची चिंता नसीर यांना वाटत आहे त्या नसिर यांचे बापाचे ह्रदय पहिल्या मुलीच्या वेळी बहुदा बंद पडले असावे. परवीन यांनी मुलीला जन्म दिल्याचा राग त्या चिमुरडीच्या भवितव्याची चिंता करताना आड आला असावा. त्यामुळे “बाबा” नासिरुद्दीन फसवे वाटत आहे. आता ज्या मुलांची चिंता त्यांना वाटत आहे ती मुलं आमच्या सावत्र बहिणीशी असा का व्यवहार त्यावेळी केलात ? त्यांची दुसरी पत्नी रत्ना पाठक तुम्ही परवीनशी दुष्टपणे का वागलात असे विचारून “ स्त्रीवादी” होणार नाही हे त्यांना ठाऊक असणार. परवीन यांनी त्या मुलीला कसे वाढवले असेल? तिच्यावर कसे संस्कार केले असतील? त्या मुलीला तिच्या मित्र-मैत्रिणीनी बाबाविषयी विचारल्यावर तिची काय अवस्था झाली असेल. शाळेतील ‘पॅरेन्ट डे’ला बहुतेक सगळ्यांचे आई-बाबा असताना आपला “बाबा” नाही या जाणिवेने तिची काय कालवाकालव झाली असेल. याची चिंता बाबा नसीर यांनी त्यावेळी केली नसणार. या आणि अश्या प्रश्नांची चर्चा करण्याची ही जागा नाही असे नसीर यांचे समर्थक सांगतील. हे सगळे त्यांचे वैयक्तिक विषय आहेत. अश्या वैयक्तिक विषयांची चर्चा जाहीरपणे करणे हे सभ्यतेचे लक्षण नसते असे नसीर यांचे फॅन म्हणतील. त्यामुळे काळजीत पडलेल्या, चिंतेत असलेल्या “बाबा” नासिरुद्दीन याच्या वैयक्तिक भूतकाळाची चर्चा त्यांनी उपस्थित केलेल्या गंभीर(?) मुद्याची चर्चा करताना अप्रस्तुत ठरेल असे अनुभवी मंडळी शहाजोगपणे सांगतील.

पदमश्री, पदमविभूषण यासह तीन राष्ट्रीय, १० फिल्मफेअर पुरस्कार मिळविणाऱ्या नसिरुद्दीन यांना त्यांच्या अभिनयामुळे ओळखले जाते. त्यांना मिळालेले पुरस्कार ही त्यांना कलाकार म्हणून मिळालेली पावती आहे. समांतर चित्रपट ते व्यावसायिक चित्रपट असा नासिरुद्दीन यांचा प्रवास आहे. आता समांतर चित्रपट अस्तित्वात नाही. आत्ताचे व्यावसायिक चित्रपट अधिक वास्तववादी आणि त्यावेळच्या समांतर चित्रपटाच्या काहीसे पुढे जाणारे आहेत. आम्ही समांतरवाले असा त्यावेळी चित्रपटसृष्टीत एक “वर्ग” निर्माण केला होता. जाणीवपूर्वक आम्ही वेगळे आहोत असे सांगण्याचा प्रयत्न होत होता. आम्ही कलेच्या मूल्यांशी घट्ट नातं सांगणारे असा प्रचार त्याचवेळी “पीआर” कंपन्यांचा सुळसुळाट नसताना ‘योजनापूर्वक’ केला होता. प्रेक्षकांची समज, त्यांची मानसिकता याची चर्चा झाली होती. आमचे चित्रपट “क्लासेस”साठी आहेत “मासेस”साठी नाहीत असेही सांगितले गेले होते. प्रेमकथा, हाणामारी, गाणी आणि सुखांत शेवट यात अडकेलला भारतीय चित्रपट विशेषतः हिंदी चित्रपट आम्ही बाहेर काढला असे सांगण्याची फॅशन रूढ होत होती. जागतिक चित्रपटांच्या तोडीचे चित्रपट आपण निर्माण करत आहोत असे मिरवले जात होते. हे सगळं एक प्रकारच्या तुच्छतेतून व्यक्त केले जात होते. आम्ही समांतरवालेच शहाणे अशी ती काहीशी मग्रूरि होती. केवळ आम्हीच खरे चित्रकर्मी म्हणून या चमूचा वावर होता. या श्रेष्ठत्वाच्या उन्मादातून ‘भविष्य, चिंता’ असे शब्द वापरून लोकशाही मार्गाने निवडून आलेल्या सरकारला आव्हान देण्याच्या व्यापक कटाचा हा एक भाग आहे.

अपवाद वगळता बहुतांश समांतरवाले सगळेच डावे म्हणजे आजचे न्यू-लेफ्ट आणि लिबरल आहेत. जन्माने भारतीय असलेल्या या सगळ्यांना केवळ रूढी -चालीरीती नव्हेतर, समृद्ध भारतीय परंपरा, संस्कृती नाकारणे हा पुरुषार्थ वाटतो. युरोपीय शिक्षण-संकल्पना-मांडणी त्यांच्यासाठी जिव्हाळ्याची आहे. धर्म अफूची गोळी हा मार्क्सचा सिद्धांत आणि अवघ युरोप धर्मनिरपेक्ष हे चित्र त्यांच्यासाठी आकर्षणाचे आहे. यातून धर्म नाकारला पाहिजे, धर्माचे शिक्षण नको, परंपरा-संस्कृती झिडकारणे हे क्रांतीकारक वाटत होते. नव्हेतर वेळप्रसंगी असलेली व्यवस्था बेचिराख करण्यासाठी एल्गार करण्याची नक्षली भाषा वापरून आपण “विचारवंत-बुद्धिजीवी” असल्याचा संकेत देण्याला ते प्राधान्य देतात.

नेहरू डॉक्ट्रीनने तयार केलेली इकोसिस्टिम आणि इंदिरा गांधी यांनी त्याच इकोसिस्टिमचे केलेले बळकटीकरण यातून नासिरुद्दीन यांच्यासारखे तयार होत गेले आहेत. अश्याच “नसिर”यांनी दिवंगत पंतप्रधान अटलबिहारी वाजपेयी यांच्या सरकारवर भगवेकरणाचा आरोप करून सरस्वती पूजनाविषयी चिंता व्यक्त केली होती. संविधान बदल, मनुवाद, पुरुषसत्ताक, स्त्री-विरोध अश्या “काळज्या आणि चिंता” त्यावेळी अचानक उगवल्या होत्या. २००४ साली सत्ता बदल झाल्यावर त्या सगळ्या चिंता-काळज्या गायब झाल्या होत्या. राज्यात १९९५ ते २००४ दरम्यान भाजप-सेना युतीची सत्ता असताना भविष्याविषयी असचं काहीस बोललं गेले होते.

२०१४ साली सत्तांतर झाले. केवळ मोदी पंतप्रधान जाहले इतकाच मर्यादित बदल नव्हता. तो तितकाच असतातर नसिरुद्दीन सारख्यांनी मोदी चांगले पण ते ज्या विचारधारेतून आले आहेत ती अडचणीची आहे असे म्हटले असते. पण तसे न होता अंधानुकरण, ढोंगी प्रतिष्ठा, प्रतिष्ठेचे फसवे मापदंड म्हणून कुरवाळलेला विदेशी विचार भारतीय विचाराने बदलेल असे आश्वासक वातावरण निर्माण होत होते. सत्ता काँग्रेसची आणि मस्ती ‘आमची’ याला पायबंद बसण्याची शक्यता निर्माण झाली होती. दृष्टिकोनात मूलभूत बदल होत होता. हे सगळं एका मजबूत ‘नेहरुवियन’ व्यवस्थेसाठी आव्हान होते. व्यवस्थेवरील नियंत्रण गमावणे अश्या अनेक नसिर यांना परवडणारे नव्हते. त्यासाठी सरकार विरोधात नॅरेटिव्हच्या मालिकांची निर्मिती वेगाने सुरु करण्यात आली.

अमुक एक संघटनेला चिरडून टाकण्याची भाषा करणाऱ्या, विशिष्ट संघटनेवर एकदा नव्हे तीन वेळा बंदी घालणाऱ्या, सरदार पटेल यांना डावलणाऱ्या, पुरुषोत्तम दास टंडन यांचे खच्चीकरण करणाऱ्या, गवताचे पाते उगवत नाही म्हणून देशाचा भूभाग चीनला देणाऱ्या, चीनच्या आक्रमणाचे स्वागत करणाऱ्या, जम्मू-काश्मीरचा प्रश्न युनोत नेणाऱ्या, फुटीरतावाद्यांना पोसणाऱ्या, शहाबानोला न्याय नाकारणाऱ्या, काश्मिरी पंडिताचा वंश संहार मूकपणे पाहणाऱ्या, शिखांची सामूहिक कत्तल होत असताना डोळ्यावर कातडं ओढणाऱ्या, निःशस्त्र कारसेवकांवर गोळीबार करणाऱ्या, गोध्रा जळीतकांडाविषयी मूग गिळणाऱ्या, १९९३ पासून मुंबईत सुरु झालेल्या स्फोटाच्या जिहादी दहशतवादाकडे पाठ फिरवणाऱ्या, २६/११च्या मुंबई हल्याबाबत आणि रझा अकादमीने सीएसटी परिसरात केलेली स्मारकाची तोडफोड-महिला पोलिसांचा विनयभंग याविषयी ‘ब्र” न काढणारे २०१४ च्या भाजप विजयाने ‘पुरस्कार वापसी, असहिष्णुतेची बांग’ आदी माध्यमातून कार्यरत आहेत.

तिहेरी तलाक, निकाह हलाल, बुरखा या बाबत नसिरुद्दीन कधीच चिंता व्यक्त करणार नाहित. त्यांना अभागी मुस्लिम महिलांच्या भविष्याची काळजी नाही. याबाबत बोलून त्यांच्या खिश्यात काही पडणार नाही. म्हणूनच त्यांनी ‘सोईचा मार्ग’ स्विकारला आहे.

नासिरुद्दीन यांचे बोल हा त्याचाच एक भाग आहे. विविध टप्यावर कोणी उभे रहायचे हे ठरलेले असते. विजय तेंडुलकर, प्रकाशराज, अनंतमूर्ती, नयना सहगल, अरुण शौरी, यशवंत सिन्हा, शत्रुघन सिन्हा असे देशाच्या विविध भागातून एकेका टप्प्यावर उभे रहाणारे ‘नसिर’ आहेत. नसिरुद्दीन आता त्याच नाट्यातील एक पात्र म्हणून उभे राहिले आहेत. त्यांचा डायलॉग फारसा नवा नाही. सूत्र एकच आहे. फक्त शब्द पुढेमागे केले आहेत. नसिरुद्दीन यांच्या बोलण्याचे तात्काळ होणारे स्वागत आणि त्यातून व्यक्त होणारी घाऊक काळजी हा सगळा त्या नाट्याचा पुढचा प्रयोग आहे. तसेच, नासिर बोलवर टिका होणार हे गृहीतच धरलेले होते. त्या टीकेचे स्वरूप, त्यातील त्वेष, विरोधाचे मुद्दे अजमावले जात आहेत. आता अडुसष्ट वर्षाचे असेलतरी सेलिब्रेटी असणारे नसिरुद्दीन यांच्या वक्तव्याचा परिणाम काय होईल? त्याचा प्रभाव किती पडेल ? यावरून पुढचा ‘नसिर’ उभा राहिल.

साधारण निवडणुकीचे वेध राजकीय पक्षांना वर्षभर आधी लागतात. प्रचार साधारण सहा महिने आधी सुरु होतो. आणि शेवटच्या टप्प्यात तो तीव्र होतो. २०१९ च्या निवडणूकीचा प्रचार २०१४ च्या मोदी विजयापासूनच सुरु झाला होता. भाजपचे राजकीय विरोधक म्ह्णून असे अनेक नसिर त्यावेळी पासून विविध मुखवटे धारण करून प्रचार करत आहेत. आपले तनखे, पुख्खे बंद पडण्याची भीती आणि आपला खरा चेहरा उघड होण्याची भीती यातून नसिर मानसिकतेचा कंपूने भविष्याची चिंता, मुलांची काळजी व्यक्त करण्याचे एक नाट्य रंगवले गेले आहे.

पुर्ननिर्माणासाठी काम करणारे, एकात्मिक विचारातून सर्वागीण विकासाची कास धरणारे, समरसतेसाठी कार्यरत असणारे, विधायकतेतून सहअस्तित्व जोपासणारे भविष्याविषयी साशंक नसतात. खोट्या चिंता व्यक्त करत नसतात. नव्या पिढीला अधिक चांगले जीवन जगता यावे यासाठो आपला अहंकार, घरदार याचा त्याग करून जगण्याचा वस्तुपाठ निर्माण करतात. ते अनाम राहतात. त्याउलट ट्विट करणारे, बाईट देणारे प्रसिद्धीचा झोत अंगावर ओढून घेण्यात धन्यता मानतात. नागरिकांनी ठरवायचे “वरलीया रंगा भुलायचे की…?”

भविष्य, चिंता आणि काळजी व्यक्त करणाऱ्या भाडोत्री रुदाल्या आता मोठ्या संख्येने दिसतील. ज्येष्ठ कलाकारात संवेदना व्यक्त करण्याची स्पर्धा लागेल. याचा अर्थ इतुकाच निवडणूक जवळ येत आहे. आणि महागठबंधन केवळ अधिकृत राजकीय पक्षांचे होत नसून, विविध ‘नसिर’ त्या गठबंधनात सहभागी होत आहेत. ’स्लीपर सेल’ सक्रिय होत आहेत. जागरूक रहावे लागेल.

मकरंद मुळे ©
पत्रकार, सामाजिक -राजकीय विश्लेषक
२१ डिसेंबर २०१८

(सदर लेख दै. आपलं महानगरच्या प्रस्तुत लेखकाच्या मासिक स्तंभ – सामाजिक स्वास्थ्य शनिवार, दि. २२ डिसेंबर २०१८ च्या अंकात प्रसिद्ध झाला आहे. जागेच्या मर्यादेमुळे लेख संकलित केला आहे. येथे पूर्ण लेख दिला आहे.)

Please follow and like us:

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

error

Enjoy this blog? Please spread the word :)

Follow by Email